ช่วงหลังเมื่อมีพลับพลึงตีนเป็ดปลูกกันทั่วเมือง
ผมก็บอกพ่อว่าพ่อปลูกอะไรเนี่ยเค้ามีอยู่เต็มเมืองไปหมด
เสียเวลาขยายพันธุ์เค้า เปลืองกระถาง เปลืองที่เหลือเกิน

เมื่อเดือนมีนาคมเค้าออกดอกกันหลายต้น
ผมจึงได้สังเกตว่าเค้าต่างจากพลับพลึงกทม หรือ พลับพลึงตีนเป็ดที่เห็นอยู่ทั่วไปจริงๆ

ลองสังเกตความต่างดูนะครับ

พลับพลึงตีนเป็ด

พลับพลึงตีนเป็ด หรือ พลับพลึงกทม

จริงๆ แล้วเค้าต่างกันมากเลยทีเดียวครับ

ผมมาค้นข้อมูลดูในหนังสือว่าน ของ สนพ.บ้านและสวน
จึงเจอว่านเศรษฐีพายทองเข้าอ่านดูแล้วน่าสนใจ
เลยไปคุยกับพ่ออีกทีกับว่านต้นนี้

พ่อเล่าให้ฟังว่า ว่านต้นนี้ได้หัวมาจากพระราชวังไกลกังวล
มีคนแบ่งมาให้เมื่อไปช่วยงานที่นั้นเมื่อกว่าสามสิบปีมาแล้ว
ข้อมูลตรงนี้น่าประหลาดใจมากเพราะในหนังสือว่านก็บอกว่า
“… มีถิ่นกำเนิดที่เมืองทวาย ประเทศพม่า โดยนำเข้ามาปลูกที่
พระราชวังไกลกังวล หัวหิน…”

ตอนนั้นพ่อบอกว่าต้นนี้เรียกว่า หงสาไทย
(แต่ค้นดูมันเป็นคนละต้นกันนี่นา)
พ่อยังบอกอีกว่าตอนที่ว่านเป็นที่นิยมกัน
ไม้หัวต้นนี้ขายกันหลายพันบาทเลยทีเดียว
ราคาตอนนี้เข้าใจว่ายังแพงกว่าว่านอื่นๆ อยู่มากเหมือนกัน

ดอกของว่านเศรษฐีพายทองจะมีขนาดใหญ่ที่สุด

ในบรรดาไม้ในสกุล Hymenocallis spp. ที่ปลูกกันในบ้านเรา

ดอกเค้าพิเศษตรงที่มีกลิ่นหอมและบานอยู่หลายวัน

ว่านเศรษฐีพายทองเป็นว่านที่หายากและน่าปลูกที่สุดอีกต้นหนึ่งเลยครับ

เปรียบเทียบขนาดและลักษณะดอกของว่านเศรษฐีใบพายกับว่านเศรษฐีพายทองครับ

กุยช่ายประดับ Tulbaghia violacea มีถิ่นกำเนิดมาจากแอฟริกา

Tulbaghia ได้มาจากชื่อ ผู้ว่าการ Ryk Tulbagh ของ Cape of Good Hope
ส่วน violacea ก็แปลว่าสีม่วง

กุยช่ายประดับ บ้างก็เรียกว่า กุยช่ายดอกม่วง
บ้านเรามีสองพันธุ์คือแบบใบเขียว
และแบบใบด่าง ทั้งสองพันธุ์เป็นชนิดเดียวกันครับ

Tulbaghia violacea มีชื่อสามัญว่า Society Garlic
ใบแบนกว้างครึ่งนิ้ว 4-9 ใบ ยาวประมาณหนึ่งฟุต มีกลิ่นฉุนคล้ายกุยช่าย
ดอกเป็นรูปดาวหกแฉก

เค้าชอบดินร่วนระบายน้ำดี และชอบแดดครับ
บ้านเราแบบใบเขียวราคาถุงละยี่สิบบาทไม่แพงเลย

ลองเทียบความต่างระหว่างดอกกุยช่ายที่เราทานกันจริงๆ ดอกสีขาว
กับกุยช่ายประดับดอกม่วงนะครับ

นอกจากชนิดนี้แล้ว บ้านเรายังมีอีกชนิดหนึ่งคือ

Tulbaghia simmleri ซื่งมีใบขนาดใหญ่และดอกมีกลิ่นหอม

น่าปลูกไปหมดทุกต้นเลยนะครับ

หลายคนคงจะนึกไม่ถึงว่าไม้หัวต้นนี้แท้จริงแล้ว

ก็คือพลับพลึง Crinum spp. ชนิดหนึ่งนั่นเองครับ

ว่านแร้งคอดำ มีชื่อเรียกอื่นๆ อีกคือ ว่านกระทู้ ว่านคอแดง

ว่านพระยาแร้ง ว่านพระยาแร้งคอดำ

ว่านแร้งคอดำเค้าจะออกดอกให้ชมช่วงต้นหน้าร้อน

พร้อมกับไม้หัวอื่นๆ เช่นว่านสี่ทิศ

ก้านช่อดอกมีขนาดยาว ดอกสีขาว และมีแถบกลางกลีบเป็นสีชมพู

แถบสีนี้จะมองชัดด้านหลังกลีบได้ชัดเจนกว่าด้านหน้าครับ

กลิ่นของดอกแร้งคอดำหอมชื่นใจครับ

นอกจากจะปลูกเป็นไม้ประดับแล้ว ว่านแร้งคอดำยังเป็นสมุนไพรอีกด้วย

สรรพคุณเค้าว่าสามารถแก้พิษแมลงกัดต่อย

ยาชักมดลูก แก้กะบังลมหย่อน

นอกจากนั้นแล้ว ว่านแร้งคอดำยังจัดว่าเป็นว่านเสี่ยงทายโชคลาภ

เสน่ห์เมตตามหานิยม

ช่วยให้ค้าขายได้ดีโดยเฉพาะตอนออกดอก

และยังเชื่อว่าทำให้คงกระพันชาตรีอีกด้วย

ว่านแร้งคอดำเป็นพลับพลึงที่น่าปลูกอีกต้นเลยนะครับ

ลิลลี่สับปะรดก็เป็นไม้หัวอีกชนิดหนึ่งที่น่าสนใจครับ

สับปะรดดอกช่องาม

Eucomis หรือเรียกกันว่า Pineapple Lily (ลิลลี่สับปะรด)
อยู่ในวงศ์ Hyacinthaceae เป็นไม้หัวมาจากแอฟริกาใต้ครับ
ไม้ในสกุลนี้มีอยู่ประมาณสิบชนิดด้วยกัน

ดอกสีขาวหอม

ที่ได้ชื่อว่าเป็นลิลลี่สับปะรดก็คงเป็นเพราะปลายช่อดอก
ที่มีลักษณะคล้ายหัวสับปะรดนั่นเองครับ

มองเผินๆ คล้ายสับปะรด

ในหนึ่งช่อดอก ประกอบไปด้วยดอกเล็กๆ นับร้อยดอก
มีกลิ่นหอมชื่นใจครับ

กลิ่นหอมอ่อนๆ

ดอกอยู่ทนทานนานหลายอาทิตย์

ช่อดอกสามารถตัดมาปักแจกันได้

ชมความงามกันใกล้ๆ ครับ

ลิลลี่สับปะรดชอบแสง  แต่ถ้าแดดแรงก็อยู่รำไรและแดดครึ่งวันได้

ขยายพันธุ์โดยการเพาะเมล็ดและแยกหัวครับ

ปลูกในกระถางก็งามดี

ดอกตูม

ไม้ในสกุล Nerine มีอยู่ประมาณ 25 ชนิด ส่วนใหญ่จะมีดอกขนาดใหญ่
N. masoniorum เป็นชนิดที่มีดอกขนาดเล็ก ใบก็เล็กเหมือนใบหญ้าครับ

ดอกค่อยๆ เริ่มบานกันแล้ว

ดอกและใบมีขนาดเล็กจริงๆ เมื่อเปรียบเทียบกับไม้หัวอื่นๆ

N. masoniorum ในสภาพธรรมชาติจัดเป็น endangered species

เนื่องจากสภาพธรรมชาติที่เปลี่ยนแปลง และไม่เหมาะสมในปัจจุบัน

แต่นับว่าโชคดีที่เค้าได้กลายมาเป็นไม้ที่ปลูกกันทั่วไปโดยนักสะสมไม้หัวแล้วครับ

ขนาดของดอกเมื่อเทียบกับนิ้วมือ

N. masoniorum ชอบแดดจัด เนื่องจากมีขนาดเล็กจึงเหมาะที่จะปลูกเป็นไม้กระถาง
ตามตำราว่าเมื่ออยู่ในกระถาง ควรให้เค้าเพิ่มปริมาณอยู่ในกระถางสักสีปี ไม่ควรรีบแยกหัว
ดอกเค้าจะสวยมากๆ เมื่อออกเป็นกลุ่มแน่นๆ

ช่อนี้บานแล้วห้าดอกครับ

N. masoniorum ชอบดินที่ระบายน้ำได้ดี
ดอกเค้าไม่มีกลิ่นหอม และบานได้นานหลายวันครับ

เป็นไม้หัวที่น่าัรักถูกใจครับ

ว่านดาบนารายณ์

คงเป็นด้วยเพราะลักษณะของใบที่ตั้งตรงและมีรอยหยักเหมือนดาบ
เลยได้ชื่อว่า ว่านดาบนารายณ์ มานานแล้ว

สวย ... หวาน ...

ที่น่าสับสนคือ เราไม่แน่ใจว่าชื่อวิทยาศาสตร์ของเค้าคืออะไรกันแน่

Walking Iris ที่เรารู้จักกันคือไม้ในสกุล Neomarica
ชนิดที่ได้รับการบันทึกไว้ในรายชื่อพรรณไม้ ของสำนักหอพรรณไม้ คือ N. northiana
แต่ที่น่าฉงนคือชื่อไทยเค้าคือชื่อ ว่านไชยมงคล
เท่าที่ได้พูดคุยกับเซียนว่าน ได้ความเห็นมาว่าตามตำราว่านทั้งหลาย
ว่านดาบนารายณ์คือไอริส ส่วนว่านไชยมงคลนั้นไม่เคยนำมาใช้เป็นชื่อของไอริสชนิดนี้มาก่อน
ว่านไชยมงคล จะรู้จักกันในชื่ออื่นๆ อีกว่า เศรษฐีสอด หรือ บ่วงนารายณ์

มาเป็นคู่

เท่าที่สังเกตมา Neomarica ขาวม่วงในบ้านเรามีสองชนิด

แบบที่หนึ่ง ใบแข็งยาว ไม่มีการโค้งงอ  ฐานดอกมีสีเหลืองน้ำตาลเด่นชัดมากว่าส่วนที่เป็นสีน้ำเงิน

—> N. northiana

แบบที่สอง ใบสั้นกว่าแบบแรกอย่างชัดแจน และใบไม่แข็งและมักโค้งพับลง  ฐานดอกมีสีเหลืองน้ำตาลจางๆ

—> N. candida หรือ N. gracilis

อยากใ้ห้เพื่อนๆ ลองสังเกตดูนะครับว่าที่ปลูกกันอยู่เป็นแบบไหน

มองจากด้านบน

ว่านดาบนารายณ์ไม่ชอบแดดจัด ออกดอกปีละครั้ง
ดอกบานวันเดียว แต่ในหนึ่งก้านดอกจะมีดอกอยู่หลายดอกค่อยๆ ทะยอยบานตามกันมา
ดอกเค้ามีกลิ่นหอมครับ
หลังจากที่ดอกบานหมดแล้วจะมีต้นเล็กงอกมาตรงส่วนที่เป็นช่อดอก
เค้าจะโน้มลงดิน และงอกรากโตเป็นต้นใหญ่ต่อไป
ลักษณะเช่นนี้เองครับที่เป็นที่มาของชื่อ Walking Iris

ไอริสดำเนิน

It is not growing like a tree
in bulk doth make man better be;
Or standing long an oak, three hundred year,
To fall a log at last, dry, bald, and sere,
A lily of a day
is fairer in May
Although it fall and die that night,
It was the plant of flower and light,
In small proportions we just beauties see;
And in short measures, life may perfect be.

Benjamin Johnson

หลายคนคงจะรู้จักดอกไม้จีนว่าเป็นอาหารชนิดหนึ่ง ทั้งแบบแห้งที่ใส่ในแกงจืด
หรือแบบสดที่เริ่มจะนิยมนำมารับประทานกันในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา
น้อยคนคงจะรู้ว่าดอกไม้จีนนั้นนอกจากจะรับประทานได้แล้ว
ยังเป็นดอกไม้ที่สวยงาม มีมากมายหลายสีสัน

ดอกไม้จีน Daylily 'Awesom blossom'

ดอกไม้จีนชื่อภาษาอังกฤษเรียกว่า daylily ครับ
เนื่องจากจะบานวันเดียวแล้วก็เหี่ยวไปเลย
แม้ว่าจะได้ชื่อว่า Daylily ดอกไม้จีนก็ไม่ได้จัดว่าเป็นลิลลี่จริงๆ
เหมือนกับลิลลี่อื่นๆ ที่อยู่ในวงศ์ Liliaceae
ซึ่งเป็นวงศ์เดิมที่ดอกไม้จีนเคยเป็นสกุลหนึ่งในนั้น

ดอกไม้จีนมีหลากสีสัน

ดอกไม้จีน หรือ Daylily เป็นชื่อเรียกโดยทั่วไปของไม้ดอก
ที่อยู่ในสกุล Hemerocallis และวงศ์ Hemerocallidaceae
Hemerocallis มาจากภาษากรีก ἡμέρα (hēmera) “วัน”
และ καλός (kalos) “สวยงาม”
ซึ่งสะท้อนความงามของดอกไม้จีนที่บานเพียงวันเดียวเช่นที่บอกไว้

ดอกไม้จีนสีเหลืองดูเย็นตา

ดอกไม้จีนมีความหลากหลายมาก มีหลายสี ทั้งแบบดอกซ้อน และดอกลา
บางชนิดมีกลิ่นหอม บางชนิดก็ออกดอกได้สองชุดในฤดูเดียวกัน
ความหลากหลายนี้เป็นผลมาจากการผสมพันธุ์โดยผู้ที่หลงไหลในความงามของดอกไม้จีน
ในปัจจุบันมีดอกไม้จีนลูกผสมที่ได้จดทะเบียนแล้วถึง 60,000 สายพันธุ์

ดอกไม้จีนสีส้ม

แม้ว่าดอกไม้จีนจะเริ่มบานแต่เช้าตรู่ แล้วเหี่ยวโรยไปในยามเย็น
ช่อดอกเค้าก็ยังมีดอกอยู่หลายดอกที่จะค่อยๆ ทะยอยบานไปเรื่อยๆ ครับ
ด้วยเหตุนี้เองที่ยังทำให้ดอกไม้จีนสามารถเป็นไม้ตัดดอกได้เช่นกัน
ถึงแม้ว่าเค้าจะบานเพียงวันเดียว

ดอกนี้สีเข้มมากๆ

ดอกไม้จีนที่นิยมนำมาทานกันนั้นเท่าที่ทราบเป็นพันธุ์แท้ สำหรับพันธุ์ที่ใช้รับประทานนั้นเป็นพันธุ์แท้
คือ Hemerocallis fulva ครับ มีดอกสีส้ม กลีบดอกเล็ก
ดอกที่เก็บมานั้นจะเป็นดอกที่ยังไม่บาน สามารถทานได้ทั้งสดและแห้ง
ดอกสดหากทานในปริมาณที่มากอาจทำให้ท้องร่วงได้ครับ

ดอกสีเหลืองนี้มี "ตา" สีม่วง

ดอกไม้จีนชื่อนี้อาจทำให้สับสนได้เนื่องจากใช้เรียก ดอกบานดึก หรือ ดอกพระจันทร์

ซึ่งเป็นไม้เลื้อย และดอกสดสามารถนำมาทานได้เช่นกัน

ดอกไม้จีน Jerome มีกลิ่นหอม

ดอกไม้จีนนั้นเป็นไม้ดอกที่เลี้ยงง่ายชนิดหนึ่ง
ต้องการแดดอย่างน้อยวันละสี่ชั่วโมง
ดอกไม้จีนชอบอากาศเย็น จึงมักจะเป็นปัญหาสำหรับผู้ที่ปลูก
ว่าดอกไม้จีนที่ปลูกไว้ไม่ยอมออกดอก

ดอกไม้จีนมีหลายดอกในหนึ่งช่อ และจะทะยอยบานทีละดอก

โดยปกติดอกไม้จีนมีทั้งชนิดที่มีการพักตัว และชนิดที่ใบเขียวตลอดปี
พันธุ์ที่มีการพักตัวมักจะเหมาะกับพื้นที่ๆมีอากาศหนาวเย็นมากกว่า
อย่างไรก็ตามมีหลายสายพันธุ์ที่ออกดอกได้ในที่ราบเมืองไทย
แต่ก็คงต้องอาศัยการลองผิดลองถูก และการเลี้ยงดูที่เหมาะสม
ที่จะสามารถช่วยให้ดอกไม้จีนออกดอกมาให้ชื่นชมได้ในบ้านเรา

กลีบดอก

สกุล Amaryllis มีอยู่ชนิดเดียวนั่นก็คือ A. belladonna
ไม้หัวเสน่ห์แรงที่จะขอนำเสนอวันนี้ครับ
เคยเจอเค้าครั้งหนึ่งไม่กี่ปีที่ผ่านมาที่สวนพฤกษศาสตร์
เห็นครั้งแรกก็ตกหลุมรักเลยครับ

จากนั้นก็พยายามหาเค้ามาปลูกจนได้ครับ
Amaryllis belladonna เป็นไม้่หัวมาจากแอฟริกาใต้
ในขณะที่สี่ทิศมาจากอเมริกาใต้

เค้ามีชื่อสามัญอื่นๆ อีกได้แก่ belladonna lily, March lily, naked lady
ฺBelladonna แปลว่า หญิงสาวผู้เลอโฉม  เธอจะมีใบสีเขียวสวยงามในฤดูหนาว
และเมื่อถึงฤดูร้อนใบก็จะยุบหายไป คงเป็นช่วงพักร้อนของสาวสวยนางนี้ครับ

พอถึงปลายฤดูร้อนเริ่มต้นฤดูใบไม้ร่วงในเดือนมีนา (ฤดูในแอฟริกาใต้)
A. beladonna ก็ตื่นจากการหลับไหล แทงก้านดอกสูงชะลูดโดยปราศจากอาภรณ์(ใบ)
นี่คือที่มาของชื่อ March lily และ naked lady (หญิงเปลือย) นั่นเองครับ

ผมปลูก A. beladonna อยู่สี่กระถาง มีกระถางหนึ่งที่เค้าออกดอกก่อนเวลาไปตั้งสองเดือน
ดีใจมากๆ เพิ่งบานมาได้สองสามวันเองครับ

ดอกของ A. beladonna มีกลิ่นหอมหวานมากๆ
ดอกเค้ามีตั้งแต่สีขาว สีชมพูอ่อน และสีชมพูเข้มครับ
ช่อดอกมีได้ตั้งแต่ 2-12 ดอก ขึ้นอยู่กับความสมบูรณ์ของหัว

อยากรู้จังเลยว่าเค้าจะปลูกในบ้านเราได้หรือเปล่า
คิดว่าถ้าให้หัวเค้าได้พักตัวตามที่ต้องการ เรื่องออกดอกก็ไม่น่าจะมีปัญหานะครับ

Amaryllis belladonna น่าจะเป็นไม้หัวอีกชนิดหนึ่งที่น่าทดลองปลูกในเมืองไทยเป็นอย่างยิ่งครับ